انجمن نجوم لیرا
سگ بزرک

سگ بزرگ که با نام عربی کلب اکبر هم نامیده می‌شود یکی از صورت فلکی است. این پیکر آسمانی مجموعه‌ای از ستارگان درخشان است و ۸ سال نوری با ما فاصله دارد.


پرنورترین ستاره آسمان شب یعنی شباهنگ(تیشتر) در این صورت قرار دارد. شباهنگ در قدر ۵/۱ است.

در آسمان زمستان، صورت فلکی شاخص بعد از صورت فلکی جبار، صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) است که یافتنش هم ساده‌است. این صورت فلکی صاحب نورانیترین ستاره آسمان یعنی، شعرای یمانی است که روی شانه آن قرار گرفته‌است. سگ بزرگ (کلب اکبر) یکی از دو سگ شکارچی (صورت فلکی جبار) است. ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا (α)- کلب اکبر (Sirius)ستاره شعرای یمانی، تیشتر، شباهنگ، آلفا کلب اکبر

 

 

 

تصویری از ستاره ی شعرای یمانی

 

شعرای یمانی اسامی متعددی دارد، که نام انگلیسی آن Sirius است که برگرفته از نام یونانی  این لغت است که درزبان یونانی  به معنی "سوزاندن و مشتعل کردن" می‌باشد؛ به این لحاظ که در یونان باستان این ستاره را منبع حرارت می‌دانستند. اصطلاح "روزهای سگی" در گرمای تابستان به این خاطر رسم بوده‌است که زمان نزدیک شدن و تماس ظاهری این  ستاره با خورشید درتابستان بوده‌است. "هزیود" یکی از شاعران یونانی گفته‌است: "شعرای یمانی از سر تا پای آدمی را آب نموده و می‌خشکاند".

از جمله نامهای دیگر این   ستاره تیشتر و شباهنگ می‌باشد.

همانطور که اشاره شد این  ستاره پرنور ترین ستارهد آسمان می‌باشد که با قدر ۴۴/۱- در آسمان می‌درخشد. این ستاره به نسبت ستاره سهیل که به عنوان دومین ستاره درخشان آسمان شناخته شده، دو برابر درخشنده تر است و این به خاطر فاصله نزدیک این ستاره با مااست، این ستاره با فاصله ای معادل ۶/۸   سال نوری ، پنجمین ستارهٔ نزدیک به خورشید است.

گردش ظاهری سالانه این ستاره در آسمان به لحاظ درخشندگی فوق العاده اش برای بعضی از اقوام و مصریان و از ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد حکم تقویم را داشته‌است.

شعرای یمانی با دمای سطحی ۱۰۰۰۰ درجه  کلوین ستاره سفید رنگی است، اما به علت عبور لایه‌های متفاوت جو  زمین و شکست نور در آنها، در هوای سرد شب‌های زمستانی رنگ به رنگ دیده می‌شود. البته رنگ این ستاره از زمانهای قدیم تاکنون تغییر کرده‌است.  کلادیوس بطلیموس و دیگر ستاره شناسان دوران باستان این ستارهرا سرخ گزارش کرده‌اند.

شعرای یمانی ستاره دوتایی است. همدم شعرای یمانی اولین کوتوله سفیدی بود که کشف شد. آلون کلارک در سال ۱۲۴۱/۱۸۶۲، هنگامی که تلسکوپ ۵/۱۸ اینچ خود را آزمایش می‌کرد آن را کشف کرد. این همدم خیال انگیز، شعرای یمانی B و توله سگ نیز نامیده می‌شود و با قدر ۴/۸ می‌درخشد. اما به دلیل درخشندگی زیاد شعرای یمانی A، آن را با تلسکوپ‌های کوچک نمی‌توان مشاهده کرد. قطر این ستاره فقط ۳ برابر زمین است.

خوشه‌های باز در صورت فلکی سگ بزرگ

صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) در جنوب شرق صورت فلکی جبار (شکارچی) واقع است. این صورت فلکی دارای دو خوشه باز بسیار زیبا است که با تلسکوپ‌های کوچک هم به خوبی دیده می‌شوند.

 

سحابی در صورت فلکی کلب اکبر

سحابی اردک NGC ۲۳۵۹ که گاهی اوقات آن را گاو هلمت نیز می‌نامند. این سحابی یکی از اجرام غیر ستاره‌ای قابل توجه در سگ بزرگ است. این سحابی در ۴/۳ درجه شمال شرقی ستاره گاما (γ) کلب اکبر قرار گرفته‌است. این سحابی بسیار کم نور اما با رشته‌های مارپیچش بسیار گسترده (۸ دقیقه) می‌باشد. ستاره مرکزی آن یک ستاره  ولف رایت از قدر ۱۱ است.

                   سحابی اردک NGC 2359

 

اطلاعاتی در مورد ستا رگان این صورت فلکی

نقشه صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) را در اینجا مشاهده کنید

 

 

 

 

 

 

 

 

ستاره مرزم، جارچی، بتا (β)- کلب اکبر (Mirzam)

ستاره بتا (β) از صورتفلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) ستاره‌ای با قدر ۵/۲ است. که تقریبا" ۲۰۰۰ درخشندگی خورشیددرخشندگی دارد. فاصله آن از ما تقریبا" ۵۰۱ سال نوری است.

نام عربی این ستاره مرزم به معنای "جارچی" است. این نام از این لحاظ است که طلوع آن نشانه از ظهور شعرای یمانی دارد. این ستاره همانند شعرای یمانی دوتایی است. هم دم آن از قدر ۸/۹ و فاصله زاویه ای آن از ستاره اصلی ۱۸۵ثانیه قوس است.

ستاره نو (ν)- کلب اکبر

ستاره‌ای سه تایی است. یکی از مولفه‌های آن از قدر ۴ و دوتای دیگر از قدر ۵ هستند. مشاهده این سه تایی زیبا با دوربین دو چشمی بسیار لذت بخش است.

ستاره‌های سیگما(σ) و اپسیلون( ε)- کلب اکبر

ستاره‌هایی مناسب برای مقایسه رنگ، سیگما( σ) ستاره‌ای سرخ رنگ از قدر ۵/۳ که از ما ۱۲۳۰ سال نوری فاصله دارد. همسایه این ستاره، اپسیلون(ε)- کلب اکبر است که رنگی کاملا" سفید دارد و از سیگما( σ)-کلب اکبر درخشان تر است.

اپسیلون(ε)- کلب اکبر ستاره‌ای دوتایی است، با همدم‌هایی از قدرهای ۵/۱ و ۸ که با فاصله زاویه‌ای ۵/۷ ثانیه قوس از هم قرار گرفته‌اند.

ستاره اتا (η)- کلب اکبر

این ستاره یک ابرستاره واقعی است که در این صورت فلکی به سادگی دیده می‌شود. اتی کلب اکبر با ۱۰۰۰۰۰ بار درخشندگی بیشتر از خوشید ما، در آسمان ستاره‌ای متوسط با قدر ۴/۲ و در فاصله ۳۲۶۱ سال نوری قرار دارد.

ستاره دلتا (δ)- کلب اکبر

ستاره جالب توجه‌ای در این صورت فلکی قرار دارد که در عربی آن را وزن(Wezen) می‌نامند. علت این نامگذاری روشن نیست ولی وزن تقریبی آن ۱۰ برابر خورشید تخمین زده شده‌است.

شاید بهتر بود لقب "وزن" را به ستاره بسیار سنگین اتای کلب اکبر می‌دادند که از آن هم سنگین تر است.

ستاره دلتای کلب اکبر نیز یک ابرغول است ۵۰۰۰۰ برابر خورشید درخشندگی دارد. با اینکه ۱۸۱۲ سال نوری با ما فاصله دارد ولی قدرش ۸/۱ است. اگر شعرای یمانی (با فاصله ۸ سال نوری از ما) را می‌توانستیم به فاصله‌ای منتقل کنیم که دلتا یا اتای کلب اکبر قرار دارد، آنگاه قدر شعرای یمانی ۱۰ یا ۱۱ می‌رسید که در حد دید با چشم غیر مسلح نبود. برعکس اگر امکان داشت این دوستاره را به جای شعرای یمانی بنشانیم، درخشش آنها در حدود نصف درخشش ماه بود، در نتیجه شبهایی که در بالای افق می‌درخشیدند، زمین به تاریکی واقعی نمی‌رسید.

ستاره مو (μ)- کلب اکبر

این ستاره یک دوتایی است از قدرهای ۵/۴ و ۸ که ۹۱۸ سال نوری با ما فاصله دارندو ستاره پرنورتر از رده طیفی G۵ و دیگری از رده A۲ است. جدایی زاویهٔ آنها ۳ ثانیه قوس است.

تاو (τ) – کلب اکبر

ستاره‌ای است سه تایی. همدم‌های آن از قدرهای ۵/۴، ۱۰ و ۱۱ هستند. که در حدود ۳۲۶۱ سال نوری با ما فاصله دارند. این ستاره ۳۰۰۰۰ برابر خورشید درخشندگی دارد.

نویسنده محدثه رستم پور

منبع :کتاب راهنمای آسمان شب وستاره ی پارسی (برای جمع آوری عکس ها)


ادامه مطلب
نوشته شده در پنجشنبه ۲۴ دی ۱۳۸۸ ساعت ۱۱:۵ ق.ظ توسط |