اهله ماه
مطابق حکم شرعی اگر هلال ماه در شامگاه بیستونهم ماه قمری رویت شود، آن ماه به پایان رسیده و روز بعد، اول ماه قمری جدید است؛ ولی اگر هلال ماه در شامگاه روز بیستونهم رویت نشد، ماه 30 روزه است. آنچه در اینجا اهمیت دارد، پیشبینی وضعیت رویتپذیری هلال ماه در روز بیستونهم و رویت آن است.
عوامل نجومیموثر در رویت هلال ماه
در نگاه اول واضح است که هر چه مدت زمان گذشته از مقارنه (که به آن سن هلال ماه میگوییم) بیشتر باشد، رویت آن آسانتر است. با افزایش سن هلال، ماه فرصت بیشتری دارد تا از خورشید فاصله بگیرد و جدایی زاویهای آن افزایش یابد و در نتیجه سطح درخشان (فاز) آن نیز بیشتر شود. اما این تمام ماجرا نیست و عوامل مختلفی در رویت هلال ماه موثرند که به چند مورد آن اشاره میشود:
ارتفاع هلال: منظور از ارتفاع ماه از افق، زاویه بین افق و جسم مورد نظر است. ارتفاع هلال ماه یکی از مشخصههای تأثیرگذار در رؤیت هلال ماه است. هر چه ارتفاع هلال کمتر باشد، نور رسیده از آن از لایههای ضخیمتری از جوّ عبور میکند و درخشندگی آن کاهش مییابد. علاوه بر این حتماً توجه کردهاید که در نزدیکی افق گرد و غبار بیشتری وجود دارد که میتواند موجب محو شدن هلال ماه شود. بنابراین هر چه ارتفاع هلال بیشتر باشد، رویت آن آسانتر است.
مدت مکث : هلالهای شامگاهی پس از غروب خورشید، غروب میکنند. فاصله زمانی بین غروب خورشید و غروب ماه را مدت مکث میگویند. هر چه مدت مکث بیشتر باشد ماه مدت بیشتری در آسمان است و با تاریکتر شدن آسمان، امکان رویت فراهم میشود. البته مدت مکث هلالهای باریک کمتر از یک ساعت و در برخی از موارد کمتر از 40 دقیقه است. معمولاً چنین هلالهایی بلافاصله پس از غروب خورشید قابل مشاهده نخواهند بود و رصدگر باید دقایقی تحمل کند تا شرایط مناسب فراهم شود.
اختلاف در شروع ماه در تقویم قمری
اختلاف در شروع ماه در تقویم قمری کشورهای مختلف از سه مقوله نجومی، خطای انسانی و فقهی قابل بررسی است. امروزه با وجود نرمافزارهای نجومی مختلف محاسبه موقعیت و مشخصات ماه حتی برای افراد تازهکار هم کار سادهای است. به دلیل اختلاف موقعیت جغرافیایی کشورها با یکدیگر، در برخی موارد طبیعی است که رویت و شروع ماه آنها متفاوت باشد.
در کشور ما تقویم هجری قمری در کنار تقویم هجری خورشیدی معتبر دانسته شده و مناسک مذهبی به این تقویم وابسته است. در حال حاضر مرجع رسمی استخراج تقویم در کشورمان، شورای مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران است. این شورا برای استخراج تقویم قمری از نظر فقهی مقام معظم رهبری بهره میبرد. از نظر مقام معظم رهبری، رویت هلال با چشم شرط است و استفاده از ابزار اپتیکی همانند دوربین دوچشمی و تلسکوپ مانعی ندارد. هم چنین اگر کارشناسان علم نجوم بر عدم رویتپذیر بودن یک هلال توافق داشته باشند، نظر آنها کافی است. ستاد استهلال مقام معظم رهبری در ماههای مختلف (بخصوص ماه مبارک رمضان و شوال) فعال بوده و گروههای رصدی مجهز را برای رویت اعزام میکند.
 |
گروه اعزامی از استان گیلان برای رویت هلال شوال 1428 ه.ق
وضعیت رویتپذیری هلال ماه رمضان 1433 هجری قمری
بر اساس محاسبات، مقارنه ماه و خورشید در ساعت 11:44 روز دوشنبه 17 تیرماه 1392 (به وقت رسمی ایران) رخ میدهد. در غروب همان روز سن هلال در شهرهای کشورمان حدود 9 ساعت و جدایی زاویهای آن از خورشید کمتر از 7 درجه است. نکته مهم آن که ماه زودتر از خورشید غروب میکند. به عنوا ن مثال در زمان غروب خورشید 17 تیر1392 در شهر تهران، حدود 9 دقیقه از غروب ماه گذشته است. در شهرهای دیگر کشورمان نیز در زمان غروب خورشید، 3 تا 10 دقیقه از غروب ماه گذشته و دیگر هلال ماه برای رویت وجود ندارد! بنابراین رویت هلال ماه در پهنه ایران در روز دوشنبه 17 تیرماه غیرممکن است.
در شامگاه 17 تیرماه در شهر مکّه، ماه چند ثانیه بعد از خورشید غروب میکند و به همین دلیل در تقویم امالقری، اول ماه رمضان برابر 18 تیر اعلام شده؛ ولی این گفته به معنی رویتپذیر بودن هلال ماه در آن روز نیست. همانطور که در نقشه زیر مشخص است، هلال ماه در شامگاه دوشنبه 17 تیر فقط در جنوب کشور شیلی قابل مشاهده است.
 |
نقشه رویتپذیری هلال ماه در غروب دوشنبه 8 جولای 2013 مقارن با 17 تیر 1392 و 29 شعبان 1434. توجه کنید ماه در مناطقی که به رنگ قرمز مشخص شده است، زودتر از خورشید غروب میکند.
رویتپذیری هلال ماه
اما در روز 18 تیرماه با افزایش جدایی زاویهای ماه از خورشید زیاد، رویت هلال امکانپذیر میشود. در شامگاه این روز هلال در نیمه جنوبی کشور با چشم غیرمسلح و در نیمه شمالی ایران، با چشم مسلح قابل رویت است. بنابراین مطابق پیشبینی علمی، چهارشنبه 19 تیر1392 اولین روز از ماه مبارک رمضان خواهد بود.
ادامه مطلب
شروع فعاليت انجمن نجوم لیرا از سال 1388ه .ش آغاز گرديد. از اهداف اصلی اين انجمن انجام تحقيقات علمی با رعايت استانداردهای علمی، مشاركت اعضاء در المپيادها، ارائه ی مقالات به جشنواره های كشوری و بين المللی و توليد داده های علمی در زمينه ی نجوم و اختر فيزيک می باشد.
از جمله فعاليت های مهم اين انجمن ترويج علم نجوم در ميان جوامع، افزايش سطح علمی دانش پژوهان، انجام فعاليت های تحقيقاتی پژوهشی، فعاليت های اينترنتی و برگزاری شب های رصدی مقارن با رخداد های مهم هرماه.
سرپرست انجمن: خانم راضیه علی اکبری.
.: Design By LYRA :.