انجمن نجوم لیرا
زمان در بین ستارگان به عنوان فاصله است(از 15 تا 21 شهریور)

 

زمان در بين ستارگان به عنوان فاصله است (از 15 تا 21 شهريور )

ستارگان چنان زيبا و روشن مي درخشند كه انسان تصور مي كند آنها خيلي نزديك بوده و فاصله ي بسيار دور شان به تصور نمي ايد. حتي فاصله ي نزديكترين ستاره _ يعني خورشيد_ هم باور كردني نيست. در 150 ميليون كيلومتري، خورشيد در چنان فاصله­اي قرار گرفته كه فوتون ها با سرعت نور _ يعني 300000 كيلومتر در ثانيه _ بيشتر از 8 دقيقه طول مي كشد تا به زمين برسد. اگر به فرض يك بزرگراه ما را به خورشيد وصل مي كرد و با سرعت هاي مجاز كنوني اتومبيل مي رانديم (100 كيلومتر در ساعت ) بايد حدود 170 سال در راه بوديم تا به خورشيد برسيم.

انسان حتي در تخيل خود هم به سختي مي تواند فاصله تا ستارگان را بپذيرد. اگر فاصله را در واحد كيلومتر در نظر بگيريم، اين كميت نجومي چنان غير عملي بوده كه مانند اين است كه بخواهيم تعداد دانه هاي شن ساحل را بشماريم. به طور مثال، نزديكترين ستاره به خورشيد ما ستاره كوتوله­ي قرمز كوچك پروكسيماي قنطورس به اندازه ي 40000000000000 كيلومتر فاصله دارد. اين عدد انچنان بزگ است كه شايد بتوان گفت بي معناست. اگر شما در يك نوبت حدود 30 كيلومتر پياده رفته باشيد، انگاه متوجه عظمت اين رقم هم مي شويد. اما 40 تريليون كيلومتر چي ؟ بنا به گفته ي يكي از نويسندگان "هر عددي كه بالاتر از چند هزار سال باشد _مثلا پنجاه هزار يا پنجاه ميليون در ذهن آدمي تفاوت چنداني ايجاد نمي كند و درك اختلاف براي ما از كار مي افتد ". البته اين نويسنده سر و كارش با ارقام مربوط به زمين شناسي بوده در حالي كه در قياس با ارقام كيهاني اين گفته بيشتر صادق خواهد بود.

ستاره شناسان واحد هاي فاصله و زمان را با هم تركيب نموده و "سال نوري "را ساخته اند يك سال نوري عبارت است از فاصله اي كه نور بدون مانع در فضا در مدت يك سال طي طريق مي كند. اين فاصله معادل حدود 6/9 تريليون كيلومتر است. اگر فاصله ستاره­ي آلفا ي قنطورس را بر اين عدد تقسيم كنيم به رقم 2/4 مي رسيم، لذا واحد عدد به دست آمده، سال نوري خواهد بود. ضمنا اين عدد نشان دهنده­ي فاصله­ي آن بر حسب زمان مي باشد. به عبارت ديگر مي توان گفت كه نور با سرعت  300000 كيلومتر در ثانيه بايد حدود چهار سال و ربع در راه باشد تا فاصله ي بين ستاره­ي آلفاي قنطورس و خورشيد را بپيمايد.

در اين هفته تعدادي از ستارگان را مي بينيم كه از لحاظ درخشندگي همانند بوده ولي در فواصل گوناگون قرار گرفته­اند. در ساعت 9 مثلث تابستاني بر بالاي سرآمده است (از 4 تا 10 مرداد ). ستاره دنب در سمت شمال، نسر واقع به عنوان درخشنده در غرب و نسر طاير در سمت جنوب شرقي قرار گرفته است. در قياس با فاصله­ي واقعي، نسر طاير نزديكترين ستاره به خورشيد است و فاصله­اي در حدود 16 سال نوري دارد. نسر واقع فاصله اش 25 سال نوري است و دنب با فاصله 1500 سال نوري مي باشد. اگر فاصله ها يكسان بودند، آنگاه متوجه مي شديم كه دنب ذاتا بايد فوق العاده درخشان باشد.

در واقع چنين است كه دنب از نظر طبقه بندي در رديف " ابر غول "به حساب مي ايد. جرم آن 25 برابر خورشيد ماست، ضمن اينكه درخشندگي آن 60000 برابر خورشيد است. اگر مي شد آنرا در مكان ستاره نسر واقع قرار دهيم،  آنگاه متوجه مي شديم كه قدرش به منهاي 7 درجه مي رسد. از نظر مقايسه­اي ستاره شعراي يماني كه درخشانترين ستاره در آسمان شب است قدرش به منهاي 4/1 مي رسد و سياره زهره در درخشاترين حالت منهاي 8/4 است. ستاره اي با قدر منهاي 7 يعني بايد روشنايي در حدود نصف ماه بدر را داشته باشد كه مي توتند ايجاد سايه هم بكند.

بر عكس اگر مي توانستيم نسر الطاير را در فاصله نسر الواقع قرار دهيم درخشندگي ان به 3/2 تنزل پيدا مي كرد كه كمي ضعيف تر از ستاره قطبي بود. اگر هر دو ستاره نسر الطاير و نسر الواقع را در فاصله دنب داشتيم آنگاه ممكن بود كه نتوانيم آنها را  اصلاً با چشم مسلح ببينيم.

ستارگاني كه در فاصله حدود 10 تا 20 سال نوري از ما قرار مي گيرند در واقع به عنوان "همسايگان خورشيد" محسوب مي شوند. اما ستارگاني كه در فاصله حدود دنب باشند آنها را "دور دست" مي نامند. با اين وجود حتي 1500 سال نوري در مقايسه با ستارگان خيلي دوردست كه مي­توانيم دركهكشان راه شيري ببينيم كه در فاصله دهها هزار سال نوري از ما و يا دهها هزار سال پيش نور خود را گسيل داشته اند، فاصله چنداني به حساب نمي­آيد.

از اين فواصل دور تر هم در كيهان وجود دارد و آن هم فاصله كهكشان­ها نسبت به هم و كوازارهاست، يعني آنجا صحبت از ميليون يا ميليارد سال نوري مي باشد. دورترين كوازار قابل تشخيص به فاصله11 تا 12 ميليارد سال نوري از ما قرار دارد كه تاريخ آن بر مي­گردد به زماني كه كيهان در دوران طفوليت خود بوده است. اين فاصله زماني چنان دور دست است كه بايد بگوييم ما آن ها را در حالتي نمي بينيم كه هستند بلكه وضعي رامشاهده مي كنيم كه بودند. درون مرزهاي كره زمين "زمان حال" فقط سايه اي از هستي كم رنگ گذشته ستارگان است.

نوشته شده توسط :غزاله صابر

 


ادامه مطلب
نوشته شده در پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۳۸۸ ساعت ۵:۱۱ ب.ظ توسط |